Waar de kerstman woont: Noordpool, Lapland of Groenland?

De kerstman heeft een adres, maar niemand is het erover eens welk adres dat precies is. Afhankelijk van in welk land je opgroeide, woont hij op de Noordpool, in het Finse Rovaniemi of ergens in Groenland. Die verwarring is niet zo vreemd als je bedenkt hoe lang het heeft geduurd voordat de kerstman überhaupt een vaste woonplaats kreeg.

De Noordpool als magisch hoofdkwartier

In de Amerikaanse traditie woont de kerstman op de Noordpool, samen met Mrs. Claus, zijn elfen en zijn rendieren. Zijn huis staat er naast een grote werkplaats, versierd met twinkelende lichten en feestelijke decoraties. De werkplaats bevindt zich in het hart van dit dorp, dat wordt beschreven als een magische plek waar het hele jaar door aan speelgoed wordt gewerkt.

Het idee dat de Noordpool zijn thuisbasis is, sluit aan bij het mysterieuze en onbereikbare karakter dat bij de kerstman past. Een plek die vrijwel niemand ooit bezoekt, midden in het poolijs, past bij een figuur die in één nacht de hele wereld rondreist. Bij Interieurrevue vinden we het dan ook begrijpelijk dat juist deze locatie zo sterk in de verbeelding is blijven leven.

Rovaniemi: de Finse aanspraak op de kerstman

Voor de meeste Europeanen heeft de kerstman een iets toegankelijkere woonplaats. Hij woont in Rovaniemi, een stad in het Finse Lapland. Deze locatie heeft een duidelijk voordeel ten opzichte van de Noordpool: je kunt er gewoon naartoe reizen. Rovaniemi heeft zich volledig ingericht op de kerstmantraditie en trekt jaarlijks grote aantallen bezoekers die de kerstman in levenden lijve willen ontmoeten.

Lapland biedt bovendien een sfeer die bij het verhaal past. Diepe naaldbossen, uitgestrekte sneeuwvlaktes en rendieren die er werkelijk rondlopen maken de regio tot een natuurlijk decor voor alles wat met de kerstman te maken heeft. De rendieren zijn trouwens al lang onderdeel van het verhaal. In 1838 werd voor het eerst over ze geschreven, waarbij hoogleraar Clement Clarke Moore beschreef hoe de kerstman acht rendieren meebracht. Het negende rendier, Rudolph, verscheen pas in 1939 in een verhaal van Robert L. May, dat uiteindelijk door meer dan 6 miljoen mensen werd gekocht.

Groenland volgens de Denen

De Denen gaan een andere kant op. Zij beweren dat de kerstman in Groenland woont, een claim die geografisch gezien ergens tussen de Noordpool en Europa in valt. Groenland heeft net als de Noordpool het voordeel van ontoegankelijkheid en een ijzig klimaat dat bij het beeld van de kerstman past. Of deze claim even sterk in de volksverbeelding leeft als de Finse of Amerikaanse versie, is de vraag, maar de Deense traditie houdt er consequent aan vast.

Van Turkse bisschop tot bewoner van het poolgebied

Om te begrijpen hoe de kerstman op de Noordpool, in Lapland of in Groenland belandde, is het nuttig om even terug te gaan naar zijn oorsprong. In de derde en vierde eeuw na Christus leefde er een Griekse bisschop genaamd Nicolaas in het huidige Turkije. Zijn feest werd gevierd op 6 december, en tussen 1200 en 1500 groeide Sint-Nicolaas in Europa uit tot dé figuur die geschenken bracht aan kinderen.

De stap richting de kerstman zoals we hem nu kennen verliep via verschillende tussenstappen. In 1809 verscheen in Knickerbocker’s History of New York van Washington Irving een pijprokende Nicolaas die in een vliegende koets over de daken reisde. In 1821 verbond een geïllustreerd gedicht Sint-Nicolaas definitief aan Kerstmis. Het vertrouwde beeld, met vriendelijk gezicht en vrolijke uitstraling, ontstond pas aan het einde van de negentiende eeuw. Cartoonist Thomas Nast was degene die Santa zijn herkenbare, vriendelijke verschijning gaf.

Pas nadat de kerstman zijn huidige gedaante had aangenomen, werd ook de vraag naar zijn woonplaats urgent. Een figuur die in december de hele wereld rondvliegt, heeft immers ergens een uitvalsbasis nodig. Het poolgebied lag voor de hand vanwege de afgelegen ligging en de eeuwige sneeuw, en zo vestigde de kerstman zich in de verbeelding ergens aan de top van de wereld.

Wat de locatie zegt over de traditie

De verschillende antwoorden op de vraag waar de kerstman woont, zeggen eigenlijk meer over culturele tradities dan over geografie. Elk land of elke regio heeft zijn eigen versie van de kerstman omarmd en er een passende thuisbasis bij gezocht. De Amerikanen kozen voor de onbereikbare Noordpool, de Finnen voor een bezoekbare bestemming in Lapland en de Denen voor Groenland.

Interieurrevue merkt dat de discussie over de woonplaats van de kerstman ook iets zegt over de manier waarop mensen het kerstverhaal beleven. Een concrete locatie maakt het verhaal tastbaarder, zeker voor kinderen. Of die locatie nu op de kaart bestaat of uitsluitend in de verbeelding, doet er in zekere zin niet toe. Wat telt, is dat ergens in het hoge noorden lichten branden, rendieren grazen en een werkplaats op volle toeren draait. Welk land precies aanspraak mag maken op die plek, blijft voorlopig onbeslist.

Foto van Franca Visser
Franca Visser

Franca Visser schrijft over wonen met een praktische inslag en een scherp oog voor detail. Van interieur en doe-het-zelf tot tuin en onderhoud: ze behandelt uiteenlopende onderwerpen met dezelfde nieuwsgierigheid. Ze duikt het liefst in de keuzes die bepalen hoe fijn een ruimte aanvoelt, en vindt inspiratie net zo belangrijk als bruikbare informatie.