De paus woont in Vaticaanstad, de kleinste onafhankelijke staat ter wereld met een oppervlakte van amper 44 hectare. Binnen die grenzen staan twee verblijven die als pauselijke woning dienen: het officiële Apostolisch Paleis en, in het geval van paus Franciscus, het aanzienlijk eenvoudigere gastenhuis Domus Sanctae Marthae. Welk verblijf de paus kiest, zegt iets over zijn stijl en de boodschap die hij wil uitdragen.
Het Apostolisch Paleis als officieel adres
Het Apostolisch Paleis is de formele residentie van de paus. Het staat direct naast de Sint-Pietersbasiliek en telt honderden kamers. In die ruimtes bevinden zich onder meer de pauselijke appartementen, ontvangstvertrekken, kapellen en werkruimtes die door eeuwen pauselijk bestuur zijn opgebouwd en verfraaid.
De werkkamer van de paus bevindt zich op de bovenste verdieping van dit paleis. Vanuit die positie heeft de paus zicht op het Sint-Pietersplein, de plek waar hij bij speciale gelegenheden spreekt en zegeningen geeft. Het paleis is niet alleen een woning, maar ook een administratief centrum van de katholieke kerk.
Naast dit hoofdverblijf beschikt de paus traditioneel over een zomerresidentie in Castel Gandolfo, een stadje in de heuvels buiten Rome. Pausen trokken daar vanouds naartoe om de Romeinse zomerhitte te ontlopen.
Waarom Franciscus koos voor de Domus Sanctae Marthae
Paus Franciscus, geboren als Jorge Mario Bergoglio in Buenos Aires, koos bij zijn aantreden in 2013 bewust niet voor het Apostolisch Paleis als slaapverblijf. In plaats daarvan betrok hij een kamer in de Domus Sanctae Marthae, de Latijnse naam voor wat in het Nederlands ook wel Casa Santa Marta wordt genoemd. Dit gastenhuis ligt vlakbij de Sint-Pietersbasiliek, eveneens binnen de muren van Vaticaanstad.
De keuze was symbolisch geladen. Franciscus groeide op in Argentinië, waar zijn grootouders vanuit Italië naartoe waren geëmigreerd. Voordat hij paus werd, was hij priester en aartsbisschop van Buenos Aires. Die achtergrond, gecombineerd met zijn persoonlijkheid, leidde tot een voorkeur voor een sobere leefomgeving boven de weelderige pauselijke appartementen. Het gastenhuis bood hem ook de mogelijkheid om in contact te blijven met andere bewoners, in plaats van geïsoleerd te leven in de formele vertrekken van het paleis.
Bij Interieurrevue vinden we het opvallend hoe sterk een woonkeuze een persoon kan definiëren. Franciscus maakte van zijn adres een statement over toegankelijkheid en eenvoud, en dat beeld beklijfde gedurende zijn hele pontificaat.
Vaticaanstad als staat en woonplek
Vaticaanstad bestaat als soevereine staat sinds het Lateraans verdrag van 1929, dat destijds de verhouding tussen de Heilige Stoel en Italië vastlegde. Binnen die 44 hectare bevinden zich naast de pauselijke verblijven ook tuinen, musea, een postkantoor, een supermarkt en een radiostation. Het is een complete, zij het extreem compacte, stadsstaat.
De paus bezit geen persoonlijk fortuin. Alle kosten die verbonden zijn aan het pauselijk verblijf, de staf, de reizen en de dagelijkse gang van zaken worden gedragen door de Heilige Stoel. Die ontvangt inkomsten uit drie hoofdbronnen: donaties van gelovigen wereldwijd, opbrengsten uit vastgoed en inkomsten uit de Vaticaanse musea, die jaarlijks door grote aantallen bezoekers worden bezocht.
De nieuwe paus Leo XIV
Sinds 8 mei 2025 is Leo XIV de nieuwe paus. Hij is afkomstig uit de Verenigde Staten, wat hem tot een opvallende figuur maakt in de geschiedenis van het pausschap, dat lange tijd gedomineerd werd door Europese pausen. Zijn officiële residentie is, net als voor zijn voorgangers, het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad.
Of Leo XIV de woonkeuze van Franciscus zal overnemen of zal terugkeren naar de traditionele pauselijke appartementen, zal in de komende tijd duidelijk worden. Die keuze wordt door velen beschouwd als een eerste concrete blik op de stijl en prioriteiten van een nieuwe paus. Interieurrevue volgt met interesse hoe nieuwe bewoners, ook in bijzondere woningen als deze, hun stempel drukken op de ruimte die ze betrekken.
Vaticaanstad blijft hoe dan ook een unieke woonplek: een staat met wereldwijde religieuze betekenis, een collectie historische gebouwen van ongekende omvang en een bewonerspopulatie die zich in de honderden laat tellen. De paus woont er formeel als staatshoofd én als religieus leider, twee rollen die in dit geval letterlijk onder één dak samenkomen.

